PKW KFOR
Zagrożenia ukąszeń przez gady i stawonog
Niedziela, 16 grudzień 2018 r.

Autor: lek. med. Krzysztof Marzec

Tarantula



Zwyczajowa nazwa niektórych gatunków pająków zaliczanych do rodziny pogońcowatych, należących głównie do rodzaju Lycosa, występujących w południowej Europie i Azji. Tarantule żyją zazwyczaj w zagłębieniach w ziemi w miejscach suchych i ciepłych.
Gatunki występujące w Europie i Azji mają stosunkowo silny jad, wywołujący u ukąszonych osób bolesne, trudno gojące się rany i obrzęki, zdarzają się również przypadki śmiertelne.





Skorpiony (Scorpiones)



Rząd pajęczaków (Arachnida) o wielkości od 13 do nawet ponad 180 mm (skorpion cesarski), zamieszkujących zarówno obszary tropikalne (od lasów deszczowych po tereny pustynne), jak i wysokogórskie tereny okresowo przykrywane śniegiem. Skorpiony charakteryzują się obecnością kolca jadowego na ostatnim segmencie odwłoku.
Mają zdolność hibernacji (gatunki spotykane w Alpach) oraz estywacji (gatunki tropikalne), znoszą też promieniowanie radioaktywne w dawce śmiertelnej dla człowieka. Doskonale orientują się w ciemnościach - specjalne szczecinki na kleszczach rejestrują drgania powietrza (wychwytują na przykład uderzenia owadzich skrzydeł).
Istnieją dowody potwierdzające fakt, że skorpiony istniały już 400 mln lat temu.





Czarna wdowa (Latrodectus mactans)



Gatunek jadowitego pająka. Przeciętna długość ciała dorosłej samicy wynosi 8-10 mm (nawet do 38 mm), samce zdecydowanie mniejsze – średnia długość ich ciała 3-4 mm. Charakterystyczny wygląd powoduje czerwona plama w kształcie klepsydry po stronie brzusznej pająka (jest często mylona z karakurtem).
Pajęczaki te zaniepokojone ukrywają się, ale lubią żyć blisko ludzi. Ich jad, neurotoksyna, jest 15 razy silniejszy od jadu grzechotnika, zabija owady i paraliżuje ssaki i ptaki, u człowieka powoduje zatrucie, silne bóle, jednak bardzo rzadko powoduje śmierć, ponieważ pająk wstrzykuje bardzo małą dawkę jadu.
Czarne wdowy żywią się głównie owadami. Większość żyje 1 rok. Jest gatunkiem występującym licznie i nie wymaga ochrony.





Żmija rogata (Cerastes cerastes)



Gatunek jadowitego węża z rodziny żmijowatych.
Opis: Występuje w kolorach: szary, żółtobrązowy lub jasnożółty w ciemne, nierównomiernie rozmieszczone plamy. Brzuch żmii jest biały. Tułów znacznie dłuższy i grubszy niż ogon. Posiada nad oczami kilkumilimetrowe wyrostki skórne przypominające małe różki. Porusza się wijąc ciało po piasku w bok. Gatunek bardzo jadowity.
Rozmiary: dorasta do 70-80 cm długości.
Biotop: występuje na piaszczystych lub kamienno-piaszczystych pustyniach.
Pokarm: młode żywią się szarańczakami zaś starsze osobniki drobnymi kręgowcami (gryzonie, ptaki, jaszczurki).





Żmija zygzakowata



Długość ciała: 70 cm (rzadko do 90 cm)
Masa ciała: do 0,17 kg
Grzbiet o zabarwieniu brązowym, srebrzystoszarym, żółtawym, oliwkowozielonym, niebieskoszarym, pomarańczowym, czerwonobrązowym lub miedzianoczerwonym. Na grzbiecie ciemniejszy od barwy podstawowej zygzak, tzw. "wstęga kainowa". Pionowa źrenica.
Spotykana na obrzeżach lasów, podmokłych łąkach, polanach leśnych. Lubi siedliska chłodnym mikroklimacie.
Głównym pokarmem żmij są małe ssaki owadożerne (ryjówki, krety) oraz gryzonie (myszowate, nornikowate). Poluje także na żaby, jaszczurki, pisklęta ptaków oraz owady (prostoskrzydłe, biegaczowate). Młode odżywiają się głównie owadami, ślimakami, dżdżownicami oraz młodymi płazami i jaszczurkami.
Tryb życia dzienny. Chętnie przebywa pod kamieniami, krzewami lub wśród korzeni drzew. Najczęściej ucieka przed napastnikiem, atakuje w sytuacji, gdy jest osaczona. Najpierw jednak zazwyczaj głośno syczy, stosunkowo rzadko kąsa.
Jad żmii zygzakowatej jest mieszaniną kilku toksyn o różnorakim działaniu: uszkadzającym układ nerwowy, powodującym martwicę tkanek, zmniejszającym krzepliwość krwi, zmiany rytmu pracy serca.
Po ukąszeniu na skórze poszkodowanego pozostają dwie charakterystyczne ranki. Ukąszenie jest szczególnie niebezpieczne dla dzieci i osób starszych. Jednakże nie stanowi śmiertelnego zagrożenia dla zdrowego dorosłego człowieka. Leczenie swoiste polega na podaniu antytoksyny końskiej.





Europejski wąż jaszczurka



Jest szczupły o łącznej długości 160-180 cm, o maksymalnej długości 200 cm, do 250 cm, jest to prawdopodobnie największy wąż w Europie. Głowa smukła, ale dość wysoka. Oczy są duże i okrągłe. Brzuch jest szaro biały do żółtawego.
Europejskie jaszczurko-węże mają w tylnej części górnej szczęki wydłużone kły, które są wyżłobione na krawędzi i połączony z gruczołami jadu.
Występowanie na Półwyspie Iberyjskim, w południowej Francji, północno-zachodnich Włoszech (izolowane populacje), wschodniej części Morza Śródziemnego od Bałkanów po Triest, Burgas i Stambuł, Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Również na niektórych wyspach Morza Śródziemnego. Preferowane są suche siedliska i słabo zarośnięte, skaliste tereny , doliny rzeczne i obszary rolne, zarośnięte ogrody, winnice i pola uprawne. Porusza się w obszarach górskich na wysokościach nawet przed prawie 2000 metrów nad poziomem morza. Sposób życia są bardzo nieśmiałe. Wykorzystują słońce wczesnym rankiem aby się rozgrzać. Często przenoszą się do ciepłych powierzchni dróg.
Wąż ma stosunkowo szeroki wachlarz żywności. Ich łupem są jaszczurki, węże, małe ssaki takie jak gryzonie, większe owady i ptaki. Ofierze jest wstrzykiwany jad za pomocą ruchów żucia tylnych zębów.





Żmija łąkowa



Gatunek jadowity. Posiada nieduże zęby jadowe i niewielką w porównaniu z innymi żmijami toksyczność jadu, w związku z czym jej ukąszenie nie stanowi zagrożenia dla człowieka (nie odnotowano do tej pory przypadków śmiertelnych). Zalecana jest jednak ostrożność. Jej ukąszenie może spowodować miejscowy paraliż, obrzmienia i ból.
Wygląd - Ciało krępe, masywne. Grzbiet ciała u tego gatunku ma kolor jasnoszary, żółtoszary, oliwkowy, zielonoszary, żółty lub jasno kasztanowo brązowy z ciemną (czarną, szarą lub zielonkawą) falistą linią (zygzakiem) przebiegającą wzdłuż. Na głowie znajduje się czarny rysunek, kształtem przypominający motyla, składający się z kilku symetrycznie ułożonych plam. Na bokach ciała występują czarne, niewyraźne, drobne plamki. Osobniki występujące w Europie osiągają długość od 35 cm do 50 cm, Samice są nieco większe od samców.
Głowa - Wyodrębniona z tułowia, spłaszczona, pysk tępo zakończony.
Oczy - Są żółte lub pomarańczowe z ciemną, pionową źrenicą.


Postępowanie w przypadku ukąszeń


  • Oddal się od miejsca, w którym nastąpił wypadek, aby uniknąć ponownego ukąszenia.

  • ZACHOWAJ SPOKÓJ! Zapamiętaj, że najgorsze co możesz zrobić to spanikować. Jad rozprzestrzenia się stosunkowo powoli, będziesz więc miał całkiem sporo czasu na reakcję.
    (ZAPAMIĘTAJ, że ukąszenia ze skutkiem śmiertelnym zdarzają się naprawdę rzadko, a prawidłowe zachowanie w razie wypadku minimalizuje to niebezpieczeństwo praktycznie do zera. Dodatkowo należy sobie uświadomić iż część ukąszeń nie kończy się w ogóle iniekcją jadu - są to tak zwane ukąszenia suche.)

  • Nie biegaj, nie wykonuj żadnych czynności wymagających wysiłku, usiądź spokojnie i obejrzyj ranę oceniając, w które miejsce zostałeś ukąszony i jak wygląda rana.
    (Pamiętaj, ze bieganie i panika sprawią tylko, że wzrośnie Ci ciśnienie krwi co sprawi, że jad szybciej będzie rozprzestrzeniał się po organizmie)

  • Usuń wszystkie pierścionki oraz inną biżuterię z ugryzionej kończyny, w szczególności z palców.
    (Pamiętaj, że wraz z rozwijającym się obrzękiem mogą doprowadzić do poważnych uszkodzeń ciała.)

  • Przy ranie, w żadnym wypadku nie wolno manipulować! Nie tamuj też krwawienia, wraz ze swobodnym upływem krwi organizm pozbędzie się pewnej części zaaplikowanego jadu.
    (Jedyne dopuszczalne czynności, to oczyszczenie delikatnie miejsca wokół rany czystym wilgotnym gazikiem aby pozbyć się ewentualnych pozostałości jadu wokół miejsca iniekcji - choć wcale nie jest powiedziane, że to pomoże, oraz użycie odsysacza jadu jeśli takowy posiadasz .Rany w żadnym wypadku nie wolno masować, wysysać z niej jadu ustami, nacinać, wycinać, razić prądem, traktować chemią, czy też amputować!)

  • Skutecznie unieruchom ukąszoną kończynę. Umieść w miarę możliwości ugryzione miejsce poniżej poziomu serca zmniejszy to szybkość wchłaniania się jadu do układu krwionośnego.
    (Do tego celu możesz użyć samodzielnie wykonanego temblaka z bluzy, chusty, lub czegokolwiek innego co masz w danej chwili pod ręką.)

  • Użycie opaski uciskowej nie jest konieczne. Najnowsze badania poddają pod wątpliwość skuteczność tej metody.
    (Założenie opaski uciskowej może spowodować utrudnienie swobodnego przepływu krwi wokół rany, co może poskutkować wzmożoną nekrozą, czyli zwiększonym obumieraniem tkanki wokół miejsca ukąszenia. Dodatkowo rozluźnienie opaski uciskowej sprawia iż więcej jadu na raz dostaje się do organizmu, co może zwiększyć ryzyko szoku anafilaktycznego. Nadal więc podstawą pozostaje unieruchomienie ukąszonej kończyny.)

  • Jeśli zabezpieczyłeś już miejsce ukąszenia w wyżej wymieniony sposób nadszedł czas na znalezienie profesjonalnej pomocy medycznej w celu poddania się kontroli, a w cięższych wypadkach w celu podania surowicy. Nigdy nie lekceważ ukąszenia pamiętaj, że właściwe efekty działania jadu mogą wystąpić dopiero następnego dnia po ukąszeniu!
    (Poproś żołnierza albo osobę postronną aby pomogła Ci się dostać do najbliższej placówki medycznej, jeśli nie ma nikogo takiego w pobliżu udaj się tam spokojnie samemu. W trudnych wypadkach, wezwij pomoc medyczną i powiadom TOC dokładnie opisując co się wydarzyło i gdzie się teraz znajdujesz.

  • Jeśli nie jesteś poszkodowanym lecz udzielasz pierwszej pomocy pamiętaj, że jeśli po ukąszeniu następuje upośledzenie czynności życiowych takich jak oddychanie, niedrożność dróg oddechowych, problemy z krążeniem lub pracą serca, to należy w pierwszej kolejności zająć się ich neutralizacją, pozostawiając kwestie rany na drugim planie.
    (W ciężkich przypadkach w grę wchodzi także sztuczne oddychanie, którego celem będzie podtrzymywanie czynności życiowych do czasu przybycia pomocy medycznej.)

  • Po ukąszeniu, w żadnym wypadku nie wolno spożywać alkoholu ani żadnego rodzaju narkotyków! Zabronione jest także spożywanie środków zmieniających stan pobudzenia (uspokajających, bądź też pobudzających).